Endüstriyel Kenevir ve Kullanım Alanları - Bölüm 3 (Kenevir Tarımı Kitabı)

3. Endüstriyel Kenevir ve Kullanım Alanları

Kenevir doğal olarak THC içerir ve dioik bir bitki olup, gün uzunluğu, sıcaklık gibi çevre koşullarına çok duyarlı bir bitkidir. Değişen çevre koşullarına göre farklı gelişim şekli ve tepki gösterir. Bu sebeple, kenevirden yararlanma beklentisine göre; farklı ortam ve koşullar altında yetiştirmek suretiyle beklenen fayda sağlanmaktadır. Lif amaçlı (sık yetiştirilen) kenevirde Tetrahidrokannabinol (THC) oranı düşük kalırken seyrek yetiştirilen, gün ışığını çok alan, hatta ek ışık kaynağı altında yetiştirilen aynı kenevir genotipinden birkaç katı oranda THC alınabilmektedir.

Tablo 2. Endüstriyel Kenevirin Modern Kullanım Alanları

Kenevir üzerine yapılan araştırmalar, yetiştirme tekniği, tekstil sektörü, biyopolimer - biyoplastik ve çeşit ıslahı konularında yoğunlaşmaktadır. Bugüne kadar Avrupa’da tescil edilen 69 kenevir çeşidinin yarıya yakını son 10 yılda gerçekleştirilmiştir. Tescil edilen çeşitlerin çoğunluğu monoik (hermafrodit) çeşitlerdir. Bunun yanında dioik çeşitler de geliştirilmiştir. Geliştirilen çeşitlerin çoğu düşük oranda THC içeren endüstriyel tip kenevirlerdir. Endüstriyel tip kenevirlerde THC oranının üst sınırı Kanada için %0.3, Avrupa Birliği için %0.2 olması gereklidir. Düşük THC oranına sahip çeşitlerin kullanılması sonucunda, Avrupa ve Amerika’da kenevir tarımı yapılan alanlar artmaya başlamıştır. Ülkemizde endüstriyel kenevir tarımı için düşük THC oranına sahip kenevir tohumu konusunda dışarıya bağımlı olmamak için, kendi milli ve yerli tohumumuzu geliştirmemiz gerekmektedir. Bu konuda Ondokuz Mayıs Üniversitesi ve Tarım ve Orman Bakanlığı Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü’ne bağlı, Karadeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü tarafından geliştirilen iki adet kenevir çeşidi tescili için, müracaatta bulunulmuştur. 2019 yılı sonunda tescil işlemi tamamlanacaktır.

Anadolu’nun yerli bitkisi olmayan, pamuktan önce bu coğrafyada yaşayan insanların, giyecek ve lif gereksinimleri, keten ve kenevirden karşılanıyordu. Kenevir lifinin en önemli kullanım alanları, ip, sicim, urgan, çadır, çuval, tekstil vb. dışında; bugün tohum lif ve sap kısmından farklı yönlerde faydalanılmaktadır.

3.1. Endüstriyel Kenevir Lif, Sap ve Lif + Sap Kullanım Yöntemleri

3.1.1. Kenevir Lifi

a) Tekstil (Kumaş, çanta, ayakkabı, giysi, çorap vb.)

b) Teknik Tekstil (Halı, ağ, tuval, halat takımı vb.)

c) Endüstriyel Ürünlerin Yeni Kullanım alanları (Jeo tekstil, biyo kompozitler, otomotiv, dokuma olmayanlar, profil çekme, kompresyon kaplama)

Resim 3. Kenevir İp Çuval

Resim 4. Kenevir Kompozit

3.1.2. Kenevir Sapı (Kırtık)

a) Yapı Malzemeleri (Sunta, izolasyon, sıva vb.)

b) Endüstriyel Ürünler (Hayvan altlığı, malçlama, kazan yakıtı, kimyasal absorbent vb.)

Resim 5. Kenevir Yalıtım Malzemesi

Resim 6. Kenevir Tuğla

3.1.3. Kenevir Sapı Tamamı (Lif + Sap)

a) Kâğıt (Baskı, sigara, filtreler, gazete kâğıdı, paketleme, karton vb.)

b) Enerji ve Çevresel Ürünler (Etanol, biyoyakıt, pelet, briket, erozyon kontrol matları, otomotiv, vb.)

Resim 7. Kenevir Karton

Resim 8. Kenevir Pelet

3.2. Endüstriyel Kenevir Tohum Kullanım Yöntemleri

3.2.1. Kenevir Tohumu

a) Gıda (Ekmek, tatlı, dondurma, süt, kahvaltılık gevrek, protein tozu, kek, vb.)

b) Presleme sonrası (Yem sektörü için küspe, proteince zengin un vb.)

3.2.2. Kenevir Yağı

a) Gıdalar (Margarin, salata yağı, kızartma yağı, EFA gıda takviyesi, vb.)

b) Kişisel Bakım ve Kozmetik (Sabun, şampuan, el kremi, makyaj malzemesi, dudak kremi vb.)

c) Teknik ürünler (Yağlı boyalar, çözücüler, vernik, kayganlaştırıcı madde, matbaa mürekkebi, biyodizel, kaplama vb.)

Resim 9. Kenevir Unu

Resim 10. Kenevir Mürekkebi

Dünyada 25.000 den fazla üründe hammadde olarak kullanılan, 2018 yılı itibarı ile dünyada endüstriyel kenevir ticari boyutunun 4 milyar dolara ulaştığı günümüzde; ülke olarak, tarım kültürünü iyi bildiğimiz kenevir de, akılcı ve dinamik yaklaşımlarla ülke ekonomisine katkı boyutunu artırabilir, ülkemize yeni sektörlerin oluşmasına katkıda bulunabilir.

Kaynak: Kenevir Tarımı Kitabı, Sayfa: 4 - 7

TAGEM ve Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Samsun 2019

PDF Dosyası (2. Baskı): KENEVİR TARIMI VE MEVZUATI | TAGEM, 2025

https://arastirma.tarimorman.gov.tr/ktae/belgeler/kenevir_tarimi_kitabi.pdf

KENEVİR TARIMI KİTABI

Kitap, 8 bölüm olarak Kenevir Birliği'nde yayınlanmıştır.

Aşağıdaki başlıklara tıklayarak okumak istediğiniz bölüme ulaşabilirsiniz.

İçindekiler

1. Giriş

2. Kenevir Tarihçe

3. Endüstriyel Kenevir ve Kullanım Alanları

4. Türkiye’de Kenevir Ekilebilecek Alanlar